Pitanja, skice i slike za društvene promene | kulturpunkt

Kulturoskop Kritika

<

Pitanja, skice i slike za društvene promene

Ovogodišnji Meeting Points otvara se slikama koje prate, beleže, konstruišu, dekonstruišu, komentarišu i portretišu procese vezane za dekolonizaciju, post- i neokolonizaciju.

Piše: Ana Bogdanović

"Decolonization - what a beautiful word portrayed in pictures" reči su koje u kratkom filmu Conakry izgovara književnica Grada Kilomba, dajući na taj način fiktivni audio narativ vizuelnom segmentu tog rada umetnice Filipe César. Film Conakry zasniva se na dokumentarnim snimcima iz arhiva Amílcara Cabrala, osnivača i vođe Gvinejskog oslobodilačkog pokreta, a beleže kongres i izložbu koje je Cabral priredio 1972. godine da prikaže aktuelno stanje borbe za oslobođenje protiv portugalske vlasti u svojoj zemlji. Taj godinama nedostupan arhivski materijal u filmu je predstavljen projektovan na zidovima enterijera berlinskog centra za vanevropsku savremenu umetnost i kulturu Haus der Kulturen der Welt dok mu pesnikinja Grada Kilomba i radio aktivistkinja Diana McCarty nastupima u filmu i govorom kojim reflektuju prikazane arhivske slike i njihove istorije pružaju interpretaciju sa pozicije sadašnjeg trenutka. Na preseku susreta arhivskih pokretnih slika, specifičnog prostora u kome su projektovane, te implikacija koje provociraju kod savremenog posmatrača i ličnih impresija koje dokumentarnom materijalu u filmu daju Kilomba i McCarty, nastaje dinamični i složeni preplet slika i teksta. Revolucionalno se delovanje iz prošlosti otkriva putem vizuelnih samo-reprezentacija, ali i insistiranjem na neophodnosti ponovnog promišljanja njegovog značaja i značenja u širem kontekstu stanja savremenosti i sa pozicije koja izuzima nama blisku evropsku perspektivu. Film Conakry jedan je od radova predstavljenih u okviru izložbe koja je deo multidisciplinarne manifestacije savremene umetnosti Meeting Points, a čije se sedmo izdanje do 9. novembra ove godine održava u Galeriji Nova u Zagrebu prema kustoskoj koncepciji kolektiva WHW.

Pod nazivom Deset tisuća smicalica i sto tisuća podvala ovogodišnje izdanje Meeting Pointsa otvara prostor upravo slikama koje prate, beleže, konstruišu, dekonstruišu, komentarišu i portretišu procese vezane za dekolonizaciju, post- i neokolonizaciju, te njihove ishode u zemljama tzv. arapskog sveta, ali i druge forme pobuna, razotkrivanja i podrivanja opresivnih struktura u okviru umetničkih i intelektualnih angažmana na ostalim geografskim dužinama koje su inspirisane ili korespondiraju sa pobunama koje arapske zemlje potresaju od 2011. godine. Na ovaj način – stvaranjem dijaloga između umetnica i umetnika sa područja arapskog i nearapskog sveta – kustoska premisa programa Meeting Points, izvorno nastalog kao projekat kojem je cilj predstavljanje umetnosti sa arapskog govornog područja, izlazi iz okvira nacionalne i regionalne prezentacije istovremeno dovodeći bilo kakve oblike reprezentativnog u savremenoj izložbenoj praksi u stanje konstantnog propitivanja. Putovanje na kojem Meeting Points 7 postavlja ovakva pitanja kroz slike i razgovore, započelo je u Zagrebu, a do šestog meseca 2014. manifestacija će se zadržati u Antwerpenu, Hong Kongu, Moksvi, Beirutu, Kairu i Beču.

Deset tisuća podvala i sto tisuća smicalica predstavlja citat iz dela Prezreni na svijetu (1961) filozofa Frantza Fanona u kome je izneta oštra kritika kolonijalizma, pre svega francuske kolonijalne vlasti u Alžiru, a pobuna protiv kolonizatora prepoznata kao proces ponovnog uspostavljanja i duhovnog oslobađanja kolonizovanog subjekta, pri čemu je naročita pažnja posvećena ulozi intelektualca u datom procesu. U kontekstu zadatog naslova, izložba u okviru Meeting Pointsa može se čitati i kao niz situacija koje proističu iz, reaguju na ili iniciraju strategije za podvale i smicalice nasuprot dominantnom ili nametnutom ugnjetavajućem političko-ekonomskom mehanizmu i izražavaju nužnost za promišljenom artikulacijom umetničkog i intelektualnog spram društveno angažovanog i političkog. Imajući u vidu dugotrajnost i stalnu aktivnost društvenih procesa koji se prepoznaju kao problematični u našoj savremenosti, selekcija umetničkih pozicija na izložbi tako otkriva kontinuitet istorijskih uslova i mehanizama, te njihovu refleksiju u aktuelnim odnosima. Prikazani radovi umetnice Rajkamal Kahlon tako neposrednim crtačkim intervencijama na slikama koje pripadaju ikonografiji zapadnoevropskog kolonijalizma iznova otkrivaju hijerarhiju koja se nalazi u osnovi istorijske imaginacije kolonizovanog ili nepoznatog Drugog, ujedno reaktualizujući neravnopravne odnose moći koji se ogledaju i u aktuelnoj relaciji dominantnog globalnog poretka spram ostvarenja sputanih post-kolonijalnih stremljenja. Ponovno otkrivanje zaboravljene istorije nalazi se u fokusu video rada A Sketch of Manners (Alfred Roch's Last Masquarade) umetnice Jumane Manne. Polazeći od arhivske fotografije, Manna reinscenira njen sadržaj – maskenbal koji organizuje Alfred Roch, član Palestinskog nacionalnog fronta u Jerusalimu 1942. godine. Poetični prikaz boemske zabave koju izvode pripadnici palestinske buržoazije suprotstavljen je zvučnoj naraciji koja daje komentar na aktuelnu političku situaciju. Razvijajući umetničku strategiju reaktualizacije minulih događaja koja se može uporediti sa onom pomenute autorke Filipe César, Manna interpretaciju jedne istorijske situacije postavlja kao podsticaj za razmišljanje o sledu događaja koji će se u Palestini odigrati nakon završetka Drugog svetskog rata i proglašenja nezavisnosti izraelske države.

Aktuelne strategije otpora i njihove vizualizacije istražuje umetnica Maha Maamoun u medijima videa i fotografije pomoću kojih u galerijski prostor prenosi snimke sa Youtube-a koje su napravili građani prilikom upada u zgradu egipatske državne bezbednosti 5. marta 2011. Specifična estetika videa nastalog kamerom mobilnog telefona naglašava mogućnost individualnog dokumentovanja, stvaranja i posredovanja sopstvenog viđenja značajnih kolektivnih iskustava, omogućavajući ovakvim mikro-narativima da svoju vizuru revolucije ponude udaljenom posmatraču. Naspram demokratizovanog viđenja radikalnog društvenog čina, prikazana je zvučna instalacija The Revolutionary autorke Iman Issa koja je nastala neposredno pred početak Arapskog proleća. Koristeći program za digitalno generisanje govora, ona konstruiše deskriptivni portret revolucionara koji se gradi iz kontradiktornih, neretko mitologizujućih epiteta koji doprinose stvaranju romantičarske, a zatim i tragi-komične slike o auto-destruktivnom pobunjeniku vođenom emocijama u naivnoj veri da je revolucija moguća. Ironično generisani, stereotipni profil mladog revolucionara u osvit još uvek aktuelne egipatske revolucije čini se pogodnom polaznom tačkom za postavljanje pitanja o tome koliko su dobro poznate strategije organizovanja i sprovođenja podrivanja i pobune protiv vladajućih sistema delotvorne i primerene savremenim okolnostima. Umetničke pozicije odabrane da otvore prostor za dijalog na zadata pitanja, iako polaze iz specifičnih geo-političkih situacija, prevazilaze okvire lokalne istorije i geografije, tako pružajući uvid u mehanizme koji se nalaze u osnovi imaginacije revolucije i angažovanog delovanja, a koji po svojoj prirodi ne poznaju nacionalne, regionalne, niti državne okvire.

Pitanje o neophodnosti stvaranja i izvođenja novih formi društvenog i političkog angažmana u vanrednom stanju koje se nameće kao jedna od centralnih realnosti globalne sadašnjice otvoreno je i u okviru ostalih segmenata programa sedme edicije Meeting Pointsa. Etički odnos delovanja pojedinca prema kolektivu i kolektiva prema pojedincu, te solidarnost koja se prepoznaje kao glavni problem nemogućnosti ostvarenja društvene promene nalaze se u središtu filmskog programa Reći ili ne? prema izboru Mahe Maamoun. Kratki film Govori bez usta (2012) Tonyja Chakara i evropskoj javnosti malo poznati film Abbasa Kiarostamija Prvi slučaj, drugi slučaj (1979-1982) otvaraju polje za diskusiju o dilemama koje se tiču moralnih implikacija odluka ključnih za uzajamno političko delovanje individue i grupe. Nastavljajući promišljanje ove problematike održan je i panel Skice za novi feministički aktivizam u okviru kojeg su Vedrana Bibić, Ankica Čakardić, Mario Kikaš i Iva Marčetić diskutujući o aktuelnom stanju levo orijentisanog feminizma na postjugoslovenskom prostoru istakli krizu feminističkog političkog delovanja i nemogućnost u ostvarivanju formi koje bi podržale uspešnu implementaciju ovakvog delovanja u degradiranoj političkog stvarnosti.

Finalno pitanje tokom vikenda u koji je bio smešten program otvaranja Meeting Points-a postavila je umetnica Sanja Iveković performansom Zašto umjetnica/umjetnik ne može predstavljati državu-naciju izvedenom u Zagrebačkom plesnom centru. Tokom performansa ponuđen je veliki broj odgovora koji na nivou političke i filozofske argumentacije ideju o umetničinoj/umetnikovoj i umetničkoj identifikaciji sa nacionalnim/državnim identitetom i reprezentacijom dovode do apsurda, tako potvrđujući kustosku intenciju da umetnosti omogući platformu sa koje ne mora da zauzme spolja nametnutu, reprezentujuću ulogu. Vratimo li se na početnu izjavu o političkom procesu oslobađanja kao prelepoj reči portretisanoj u slikama, pitanje koje se nameće u ponovnom smišljanju podvala i smicalica sa ciljem ostvarivanja neophodnih društvenih promena jeste zašto nam je uopšte toliko dugo trebalo da isčitamo i poslušamo sve te slike koje nam prenose i pružaju iskustvo tako važno za prevazilaženje sopstvenih dilema i nemogućnosti.

Ana Bogdanović, teoretičarka umjetnosti, diplomirala je povijest umjetnosti na sveučilištu u Beogradu te Humboldt Sveučilištu u Berlinu. Bila je polaznica regionalnog edukacijskog projekta Criticize This!

Tekst nastaje u sklopu projekta Pogled izvana koji predstavlja osvrte autora iz lokalnog i inozemnog konteksta.

Na fotografiji je rad Rajkamal Khalon, Ain't I a Woman?, 2012.


Objavio/la antonija [at] kulturpunkt.hr 15.10.2013